ระบบต่อมไร้ท่อ

[physical_18]

สวัสดีครับคืออยากรู้เกี่ยวกับระบบต่อมไรท่อครับว่ามีประโยชน์ต่อร่างกายอย่างไร และฮอร์โมนที่ร่างกายของเรามีอะไรบ้างครับและประโยชน์ต่าง ๆ ของฮอร์โมนต่าง ๆ มีภาพประกอบด้วยก็ดีนะครับหรือมี คลิปที่สามารถสื่อสารให้นักเรียนรู้เรื่องได้ยิ่งดีครับขอบคุณมากครับท่านที่ให้ความรู้

[แพร]

ต่อมไร้ท่อในร่างกายมีทั้งหมด 9 ต่อมค่ะ
1.ฮัยโปธาลามัส
2.ต่อมใต้สมอง
3.ต่อมไพเนียล
4.ต่อไทรอยด์
5.ต่อมพาราไทรอยด์
6.ต่อมไทมัส
7.ต่อมหมวกไต
8.ตับอ่อน
9.ต่อมเพศ

1.ไฮโปธาลามัส(Hypothalamus) มีการทำงานประสานกันระหว่างระบบประสาท somatic ระบบประสาทอัตโนมัติและระบบต่อมไร้ท่อ โดยมีศูนย์ควบคุมต่างๆ ได้แก่ ศูนย์ควบคุมกรทำงานของระบบประสาทอัตโนมัติ ศูนย์ควบคุมอุณหภูมิ ศูนย์ควบคุมสมดุลน้ำ ศูนย์ควบคุมการกิน พฤติกรรมและการแสดงออก ระดับความรู้สึกตัว และสร้างฮอร์โมน 2 ชนิด


ศูนย์ประสานงานในไฮโปธาลามัสควบคุมการทำงานของระบบประสาทและต่อมไร้ท่อ โดยมีกลไกที่ต่างกัน 3 ประการ คือ
1.ทำหน้าที่เป็นต่อมไร้ท่อหลั่งฮอร์โมน 2 ชนิด คือ
1.1Antidiuretic hormone(ADH) ผลิตโดย Supraoptic nucleus ควบคุมจำนวนน้ำ โยการดูดกลับที่ท่อไต กระตุ้นการหดตัวของกล้ามเนื้อเรียบในผนังหลอดเลือดทำให้หลอดเลือดหดตัว
1.2Oxytocin ผลิตโดย Paraventricular nucleus กระตุ้นการบีบตัวของมดลูกและต่อมน้ำนม ในเพศชายจะช่วยในการหลั่งอสุจิและช่วยในการเคลื่อนที่ของ sperm
2. เป็นศูนย์ควบคุมการหลั่งฮอร์โมนของต่อมหมวกไตส่วนใน
3. สร้างและหลั่งฮอร์โมนที่ไปควบคุมการหลั่งฮอร์โมนของต่อมใต้สมองส่วนหน้า มี 2 ชนิด คือ
3.1 Releasing hormone (RH) กระตุ้นการสร้างฮอร์โมน
3.2 Inhibiting hormone (IH) ยับยั้งการสร้างและหลั่งฮฮร์โมน

2.ต่อมใต้สมอง (Pituitary gland หรือ Hypophysis) เป็นต่อมไร้ท่อที่สำคัญที่สุด ถ้าแบ่งต่อมใต้สมองเป็น 2 ส่วน จะได้ ต่อมใต้สมองส่วนหน้าและส่วนหลัง

ต่อมใต้สมองส่วนหน้าสร้างและหลั่งฮอร์โมน 7 ชนิด คือ
1. ACTH( Adenocorticotropic hormone or Corticotropin) กระตุ้นการเจริญเติบโต สั่งเคราะห์ฮอร์โมนจากเลือกต่อมหมวกไต คือ ฮฮร์โมนคอร์ติซอล กระตุ้นการกระจายตัวของเมลานินใต้ผิวหนัง กระตุ้นการสลายตัวของไขมัน กระตุ้นการส่งผ่านกรดอะมิโนและกลูโคสที่กล้ามเนื้อ
2. MSH ควบคุมสีผิว
3.GH (Growth hormone) ควบคุมการเจริญเติบโตตามปกติของร่างกาย ลดการสะสมไขมัน รักษาระดับน้ำตาลกลูโคสให้คงที่
4.PRL กระตุ้นการเจริญเติบโตของต่อมน้ำนม เพื่อสร้างและหลั่งน้ำนมในระหว่างเลี้ยงลูก
5.FSH กระตุ้นและควบคุมการเจริญเติบโตและสร้างฮอร์โมนเพศหญิงของรังไข่ การตกไข่ (Ovalation) การสร้างเชื้ออสุจิในเพศชาย
6.LH กระตุ้นการเจริญเติบโตของไข่กลังจากการกระตุ้นด้วย FSH ทำให้มีไข่สุกและมีการตกไข่
7. TSH หลั่งมากตอนกลางคืนขณะหลับ ลดลงหลังตื่น กระตุ้นและควบคุมการทำงานของต่อมไทรอยด์ โยกระตุ้นการเจริญเติบโตของต่อมให้มีการสร้างและการหลั่งฮอร์โมนจากต่อมคือ T3 และ T4 กระตุ้นการสลายไขมันจากเนื้อเยื่อไขมัน
อาจกล่าวได้ว่า ต่อมใต้สมองส่วนหน้ามีหน้าที่สำคัญในการกำหนดปริมาณฮอร์โมนของร่างกายหลายชนิดให้อยู่ในระดับพอเหมาะ

ต่อมใต้สมองส่วนหลัง
เป็นที่เก็บและหลั่งฮอร์โมน 2 ชนิด คือ Oxytocin และ วาโสเพรสซิน (Vasopressin antidiuretic hormone = ADH) ซึ่งสร้างจากเซลล์ประสาทในไฮโปธาลามัส

ต่อมไพเนียล (Pineal gland)
ต่อมไพเนียลหรือต่อมเหนือสมอง (Epiphysis cerebri) ประกอบด้วยเซลล์ Pinealicyle เป็นแหล่งสร้างฮอร์โมนเมลาโทนิน (Melatonin) ซึ่งเป็นสารพวก iodine ในคนพบว่า เมลาโทนินจะออกฤทธิ์กดการทำงานของ gonads โดยยับยั้งการสังเคราะห์ GnRH ที่ไฮโปธาลามัสหรือออกฤทธิ์ที่พิทูอตารี่ กดการกลัง LH และ FSH หรือ มีผลโดยตรงต่อรังไข่ทำให้การเข้าสู้วัยรุ่นช้าลง (inhibiting the onset of puberty) ทำให้การเจริญเติบโตเต็มที่ช้าลง

[แพร]

ต่อมไทรอยด์ (Thyroid gland) เป็นต่อมไร้ท่อที่ใหญ่ที่สุดในร่างกาย ประกอบด้วยเซลล์ 2 ชนิด

1.Folicular cell ประกอบด้วยถุงฟอลลิเคิล (follicle) กลมๆเล็กๆมากมาย แต่ละฟอลลิเคิลมีเยื่อบุชั้นเดียว เซลล์เหล่านี้จะเปลี่ยนรูปร่างได้และเป็นที่สร้างฮอร์โมนแล้วเก็บไว้ในถุง ฟอลลิเคิล แล้วปล่อยสู่ระบบไหลเวียน โครงสร้างของฮอร์โมนเป็นอะมีนฮอร์โมน มีลักษณะเป็นคอลลอยด์ เรียกว่า Thyroglobulin ฮอร์โมนที่สร้างจากต่อมเป็น Thyroxine ซึ่งเป็นกดอะมิโนที่มีไอโอดีนอยู่ด้วย 2 ชนิด คือ Tetraiodothyronine หรือ Thyroxine(T4) และ Triiodothyronine (T3) เป็นฮอร์โมนที่มีความจำเป็นต่อร่างกายทั่วไป เสริมสร้างกล้ามเนื้อ การเจริญของกระดูก ควบคุมการเผาผลาญสารอาหารต่างๆ จำเป็นในการสังเคราะห์ Vit A จำเป็นต่อการพัฒนาสมองในขวบปีแรก
2.Para follicular cell สร้างฮอร์โมน Thyrocalcitonin หรือเรียกว่า แคลซิโทนิน (Calcitonin) มีความสำคัญในการรรักษาสมดุลของแคงเซียม ทำหน้าทีเป็นตัวยับยั้งการสลายตัวของกระดูก


ต่อมพาราไทรอยด์ มีขนาดเล็ก แต่มีความจำเป็นต่อการดำรงชีวิต ในคนแก่ต่อมนี้จะเล็กลงโยทำให้เกิดการสลายกระดูก (bone resorption) และเพิ่มการดูดกลับของแคลเซียมที่ท่อไต เป็นการเพิ่มแคลเซียมในพลาสมา

เนื้อเยื่อภายในประกอบด้วย
1.เซลล์ขนาดเล็กๆ กระจายอยู่ทั่วไป เรียกว่า chief cell เป็นแหล่งสร้าง Parathyroid hormone ทำหน้าที่ควบคุมระดับแคลเซียมในร่างกาย ทำให้แคลเซียมในเลือกสูงขึ้นแต่ฟอสฟอรัสต่ำลง
2.เซลล์ขนาดใหญ่เกาะเป็นกลุ่ม เรียกว่า Oxyphils cell ไม่ทราบหน้าที่แน่นอน

ความผิดปกติของต่อมพาราไทรอยด์
1.Hypoparathyroidism เป็นภาวะขาดพาราไทรอยด์ฮอร์โมน มักเกิดจากการตัดต่อมไทรอยด์และตัดต่อมพาราไทรอยด์ออกด้วย ระดับแคลเซียมในพลาสมาจะลดลงทันที
2.Hyperparathyroidism เป็นภาวะที่มีพาราไทรอยด์ฮอร์โมนสูงผิดปกติ จะมีระดับแคลเซียมสูงกว่าปกติ (Hypercalcimia) ระดับฟอสเฟตต่ำ (Hypophosphatemia) เกิดการสลายตัวของกระดูก (demineralization) มีแคลเซียมในปัสสาวะ ทๆให้กระดูกกร่อนอย่างแรงหรือเสียรูปไป เรียกว่า osteitis cys tica และ กระดูกผุ (osteoporosis)


ต่อมไทมัส (Thymus gland)
ต่อมไทมัสเป็นที่สร้างฮอร์โมนไทโมซิน (Thymocin) ซึ่งมีผลต่อการเจริญเติบโตของ T-lymphocyte สร้างภูมิคุ้มกันของร่างกาย
หน้าที่และบทบาท
ฮอร์โมนไทโมซินทำหน้าที่สร้าง T-lymphocyte เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันโรคที่เกี่ยวกับเซลล์ (Cellular immunity)



ต่อมหมวกไต (Adrenal or Suprarenal gland) เป็นต่อมคู่อยู่เหนือไต (Suprarenal gland)

ต่อมหมวกไตแบ่งเป็น 2 ส่วนคือ ส่วนนอกซึ่งมีขนาดใหญ่กว่า และส่วนในซึ่งมีขนาดเล็ก

ต่อมหมวกไตส่วนนอก (Adrenal cortex) แบ่งเป็น 3 ชั้น ตามลักษณะการเรียงตัวของเซลล์และหลอดเลือด คือ
1. ชั้นนอกสุด เรียกว่า Zona glomerulosa สร้างและหลั่งฮอร์โมนพวก Mineralocorticoid ได้แก่ Aldosterone ทำหน้าที่ควบคุมสมดุลน้ำและเกลือแร่ในร่างกาย
2. ชั้นกลาง เรียกว่า Zona fasciculate ให้สารพวก glucocorticoid ได้แก่ Cortisol , Cortisone และ Corticosterone คอร์ติซอลมีผลต่อร่างกายมากที่สุด ทำหน้าที่ควบคุม metabolism ของโปรตีน คาร์โบไฮเดรต และไขมัน
ชั้นนอกและชั้นกลางจะเป็นสเตียรอยด์ฮอร์โมน ประกอบด้วยคาร์บอน 21 ตัว
3. ชั้นใน เรียกว่า Zona reticularis ให้สารพวกฮอร์โมนเพศ (Sex hormone) ได้แก่ Astrogen, Progesterone และ Androgen ซึ่งมีผลต่อกระบวนการสืบพันธุ์น้อยกว่าฮอร์โมนที่ได้จากรังไข่และอัณฑะ

ต่อมหมวกไตส่วนใน (Adrenal medulla) ทำหน้าที่หลั่งฮอร์โมน Cathecolamine จะหลั่งออกมาเมื่อร่างกายอยู่ในภาวะคับขัน เคร่งเครียด ตื่นเต้น ตกใจ กลัว หิว กระหาย เจ็บปวด หรือเมื่อออกกำลังกาย ต่อมนี้ทำหน้าที่สนับสนุนน่วมกับการทำงานของระบบประสาทซิมพาเทติก Cathecolamine มี 2 ชนิด อีพิเนฟริน 85% และ นอร์อิพิเนฟริน 15%

[แพร]

ตับอ่อน (Pancreas) เป็นต่อมผสมคือมีทั้งส่วนที่เป็นต่อมไร้ท่อและส่วนที่เป็นต่อมมีท่อ ส่วนที่เป็นต่อมไร้ท่อของตับอ่อนคือ Islets of Langerhans เกี่ยวกับฮอร์โมน 3 ชนิด คือ insulin, glucagons และ somatostatin ตับอ่อนเป็นอวัยวะอยู่หลังเยื่อบุช่องท้อง (Retroperitoneal organ)

ฮอร์โมนของ Islets of Langerhans
1.อินซูลิน (insulin) สร้างจาก beta cell ของ islets ในตับอ่อน เป็นฮฮร์โมนที่ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดต่ำลง ถ้าขาดอินซูลิน ระดับน้ำตาลในเลือดจะสูงขึ้นและเหลือทิ้งในปัสสาวะรวมกับน้ำจากแรงดันออสโมซิส เมื่อเซลล์ต่างๆใช้กลูโคสไมได้ ก็ขาดพลังงาน ทำให้กินจุ ดื่มน้ำมาก เป็นอาการของโรคเบาหวาน
2.กลูคากอน (glucagon) สร้างจาก alpha cell ของ islets ในตับอ่อน เป็นฮอร์โมนที่เพิ่มระดับน้ำตาลในเลือด มีผลตรงข้ามกับอินซูลินคือเป็น catabolic hormone กระตุ้นการทำลายสารอาหารที่เก็บไว้ให้แป็นกลูโคสและกรดไขมัน
3.โซมาโตสแตติน (somatostatin) สร้างจาก delta cell ซึ่งอยู่รอบๆ islets ในตับอ่อน เป็นฮฮร์โมนที่ยับยั้งการหลั่งอินซูลิน กลูคากอน GH และ TSH

ต่อมเพศ (Gonad gland) ในเพศหญิงคือ Ovary ในเพศชายคือ testis
1.รังไข่ (Ovary) ฮอร์โมนที่ได้จากรังไข่คือ Estrogen และ Progesterone
2.อัณฑะ (Testis) ให้ฮอร์โมน Testosterone

[physical_18]

ขอคุณสำหรับข้อมูลนะครับ ขอแถมอีกนิดนะครับคือผมสอนวิชาสุขศึกษาในระดับมัธยมต้นแต่ว่ายังขาดสื่อพวกเป็นวีดีโอต่าง ๆ พูดปากเปล่าแล้วให้เด็กดูภาพตามมันไม่ค่อยหน้าสนใจเท่าไรอยากรู้ว่ามีแหล่งให้ดาวน์โหลดพวก คลิปต่าง ๆ เกี่ยวกับระบบต่าง ๆ ในร่างกายบ้างหรือเปล่าครับ